Hoa hồng và giẻ lau xe

TTCT - 1. Cô gái Đông Âu trạc tuổi chúng tôi gõ vào cửa kính xe, nói như van vỉ: “Làm ơn đi, làm ơn...”. A. lắc đầu: “Không, cảm ơn cô”. Cố tình không để ý đến lời từ chối, cô múc nước trong xô cầm trên tay, xối lên kính xe rồi nhanh nhẹn lấy giẻ lau tới lui. A. hạ cửa xe xuống, thò đầu ra ngoài cương quyết: “Tôi đã nói là không!”. Cô gái mang xô nước và mớ giẻ bước lên lề đường.

A. vẫn còn bực, chỉ lắc đầu ngán ngẩm. Đó là lần đầu tiên và duy nhất tôi thấy anh bực bội với người nhập cư, anh vốn nghiêng về cánh tả và luôn bỏ phiếu cho Công đảng, vả lại bản thân tôi cũng là người nhập cư. Nhưng chuyện gì cũng có giới hạn của nó, những người Đông Âu chuyên đứng gần ngã tư rửa xe kiếm tiền gây khá nhiều phiền toái về mặt giao thông, và hay quấy rầy ép chủ xe phải bất đắc dĩ trả tiền cho những lần rửa xe không trông đợi.

2. Hình ảnh những người nhập cư đó được thấy lần đầu tiên vào năm 2004, khi tám nước Đông Âu mới gia nhập EU có thể đến Anh làm việc hợp pháp. Chỉ gần hai năm đầu đã có trên dưới nửa triệu người, chưa kể những người không đăng ký chính thức. Họ làm đủ thứ nghề, đóng gói trong nhà máy, cắt cỏ, hái dâu, phụ hồ, lau dọn..., và vì hơn 60% trong số đó là người Ba Lan nên tất cả những người Đông Âu đều mặc nhiên được gọi là người Ba Lan, cái tên đối với người bản xứ cực đoan hàm chứa một sự coi thường.

Người có học, có việc làm tốt thường không lấy việc người Ba Lan nhập cư làm phiền, một phần vì tư tưởng thoáng muốn mở rộng hòa nhập, phần nữa do họ không bị ảnh hưởng đến miếng cơm manh áo. Nhưng ở những khu lao động có thể thấy một sự miệt thị chống đối rõ ràng, vì dân Đông Âu sang “phá giá”, đồng ý chịu làm việc chân tay với số tiền thấp hơn dân Anh nhiều lần.

Tôi vẫn thấy những người Đông Âu đó đứng ở những quãng đường đông người và các ngã tư trong thành phố, có khi với xô nước và giẻ lau, có khi với những bó hoa hồng để giá bó nhỏ 3 bảng Anh, bó lớn 5 bảng. Hoa hồng bó rực rỡ xanh đỏ tím vàng chen nhau, thỉnh thoảng họ đến tận cửa xe mời mua. Có lẽ không ai nói cho họ biết người Anh không thích màu sặc sỡ, nếu có cũng phải một bó cùng màu, ít ai thích đủ màu “chim cò loạn xạ”. Và ai mua hoa khi vừa ngừng đèn đỏ vừa nhìn đồng hồ sốt ruột vì trễ cuộc hẹn, hay mong mỏi về tới nhà được duỗi chân trên ghế với một ly bia trên tay? Nhất là hoa đó đã trải qua cả ngày bụi bặm ngoài đường?

Có lần tôi ngồi trên xe của một anh bạn, tự nhiên anh thở dài “Cô ấy đang có bầu” làm tôi giật nảy lên “Cô nào?” vì anh chia tay bạn gái đã mấy năm nay, có vài mối quan hệ chẳng đâu vào đâu. Anh nói: “Cô gái Ba Lan ở ngã tư ban nãy”. Tôi nhớ lại, cũng những người nhập cư cầm mớ giẻ lau cửa kính mời khách giữa dòng xe hối hả ngược xuôi cuối ngày. Anh lắc đầu: “Thật là một cuộc sống khốn khổ”. Tôi nói như an ủi: “Nhưng cô ấy kiếm được nhiều tiền hơn thu nhập giáo viên ở nước cô ấy”. Anh ngưng một lúc rồi bảo: “Có khi còn nhiều hơn thu nhập bác sĩ không chừng. Nhưng chúng ta không chịu trách nhiệm cho cái nghèo trên thế giới, phải không?”.

3. Tôi nhớ lại những câu chuyện đó khi đang lái xe một mình, đoạn đường chỉ sáu cây số mà đi hơn tiếng đồng hồ chưa tới, xe cứ nhích được vài phân lại phải dừng. Đang vội vã, gặp kẹt xe ở London chỉ có thể ngửa mặt kêu trời, nhưng trời về chiều lại mưa lâm thâm làm kẹt xe càng tồi tệ. Một anh chàng Ba Lan len lỏi giữa những làn xe đông nghẹt, xách xô nước lại xe tôi, lấy giẻ lau bất chấp gạt nước đang gạt trên cửa kính. Tôi chưa kịp từ chối, dòng xe trước mặt bắt đầu lăn bánh, tôi chỉ về phía trước: “Tôi phải đi rồi, cảm ơn anh”. Anh xách xô đi về hướng những đồng nghiệp khác đang ôm hoa hồng sặc sỡ, để lại cho tôi một nụ cười làm tôi nghĩ bâng quơ không biết cuộc sống buồn bã của anh có gì để cười tươi như vậy.

Trời chiều mưa lắc rắc xong đã hửng nắng trở lại, tôi nhận ra ngày bắt đầu dài hơn, đã vào xuân, có lẽ ở quê nhà Ba Lan của anh chàng nọ tuyết bắt đầu tan...

Ngô Thị Giáng Uyên: Không thích được gọi là thế hệ 8X hay @

Số quốc gia mà Uyên đã đi qua bằng với số tuổi của cô; số hội nghị quốc tế mà Uyên đã tham dự bằng nửa số tuổi của cô...

Đoạt giải quốc gia môn tiếng Anh, được tuyển thẳng vào ĐH Ngoại Thương TP.HCM, ra trường đầu quân cho Unilever, với một năm kinh nghiệm nhưng lại lấy được học bổng danh giá Chevening của Vương quốc Anh (được chọn học ở bất kỳ một trường ĐH nào miễn trường đó nhận), sau khi hoàn thành khóa học, Uyên trở về nước làm việc ở GSK VN.

Giáng Uyên trong thời gian du học ở Anh

25 tuổi, Uyên hiện là Giám đốc nhãn hiệu trẻ nhất của tập đoàn đa quốc gia này ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Trẻ trung và tài năng, dĩ nhiên, xinh đẹp và mạnh mẽ, đi nhiều, biết nhiều nhưng ở Uyên vẫn còn nét gì đó rất hồn nhiên. Ngay cả trong những trang viết của Uyên vẫn thể hiện rất rõ hai mảnh đối lập này - điều gì đó rất trẻ thơ và cái trăn trở nghĩ suy của người lớn.

Thành công nhờ 60% thông minh và 40% nỗ lực

* Sự thành công của chị ngày hôm nay có bao nhiêu phần trăm của thông minh và bao nhiêu phần trăm của nỗ lực cá nhân?

- 60% thông minh và 40% nỗ lực cá nhân. Tôi may mắn được là người khá thông minh, làm gì cũng xuôi chèo mát mái. Duy chỉ có một chuyện không suôn sẻ là hồi thi vào chuyên Anh trường THPT Lê Quý Đôn, Khánh Hòa, tôi rớt và chuyển sang học ở Lý Tự Trọng. Cũng vì lý do này mà tôi nỗ lực học Anh văn và kết quả tôi là người duy nhất đỗ thủ khoa kỳ thi tuyển học sinh giỏi của tỉnh không phải là học sinh trường Lê Quý Đôn.

Thành công không phải tự đến mà do nỗ lực của từng cá nhân, nhiều khi xuất phát từ nguyên nhân muốn chứng tỏ mình. Thi thì có khi đậu, khi rớt nhưng từ trước đến giờ tôi đều thành công trong các cuộc phỏng vấn làm việc.

Người ta nói tôi có khiếu giao tiếp. Nhưng khéo quá cũng không tốt, mà khiêm tốn quá cũng không nên. Quan trọng là phải tìm ra được điểm nhấn, thế mạnh của mình để phát huy và biết mình muốn gì. Có người rất giỏi nhưng không biết phát huy thế mạnh, tất cả trải đều, rất khó nhận ra.

* Vậy thế mạnh của chị là gì?

- Tôi là người giỏi tiếng Anh. Đó là thế mạnh rất quan trọng trong công việc kinh doanh. Tôi là người lanh lợi, nhận biết được cơ hội trước mắt và tập trung nắm bắt cơ hội đó. Như trong thời gian xin học bổng Chevening năm 2004 do Hội đồng Anh tại VN tổ chức, tôi chỉ nộp hồ sơ đến một nơi và tập trung làm tốt để có được học bổng này. Và tôi tự hào đã đạt được mục đích.

Năm đó, tôi là người duy nhất ở miền Nam nhận được học bổng Chevening. Khả năng hài hước cũng là thế mạnh của tôi đấy. Tôi nhớ, lúc trả lời phỏng vấn của hai ông giám đốc marketing ở Unilever trong vòng cuối, họ hỏi tôi nếu tuyển vào không làm marketing mà làm sales thì có đồng ý không. Tôi trả lời có.

Hai ông ngạc nhiên bởi hầu hết những người trước đó, khi trả lời câu hỏi này họ đều nói không vì đang ngồi trước hai sếp marketing. "Tại sao phỏng vấn marketing mà làm sales?", một ông hỏi. Tôi nói: "Tại vì tôi biết nếu làm sales một thời gian thì bộ phận marketing cũng sẽ muốn đưa tôi qua đó, nhưng sẽ quá muộn vì sales không đồng ý cho đi".

Còn lúc phỏng vấn học bổng Chevening, khi biết tôi làm marketing ở Unilever, họ đã hỏi: "Tại sao các công ty nước ngoài thường lấy người nước ngoài làm quảng cáo ở VN? Chúng tôi không thích mấy cái quảng cáo đó". Tôi trả lời: "Tôi thích những quảng cáo ấy. Vì nhà sản xuất đang nhắm tới đối tượng khách hàng là 2 triệu người VN trẻ tuổi, thích văn hóa mới và hiện đại chứ không phải là 10 ông khó tính ở Hội đồng Anh hay ở Đại sứ quán".

* Chị khuyên những bạn xin học bổng rằng: "Xác định rõ mình muốn gì ngay từ đầu, trước khi điền vào hồ sơ. Và khi trả lời phỏng vấn, hãy tự tin mình sẽ đạt được điều đó". Điều này chỉ phù hợp với những người có năng lực thật sự, chứ những người năng lực trung bình thì có tự tin gấp 10 lần chị cũng không thể đạt được. Vì sao chị lại có được sự tự tin cao đến như thế?

- Tự tin là cái hiếm gặp ở người Việt, vì nhiều khi cách giáo dục làm cho người ta trở nên nhát hơn, không dám nói ra những điều mình suy nghĩ. Như thời đi học, chúng tôi có bao giờ dám nói thầy cô sai dù biết rõ cái sai đó.

Tuy nhiên, tất cả sự tự tin đều phải dựa vào cơ sở thực lực của mình. Nếu nói tự tin là cho mình không đủ, tự tin còn cho người khác. Chẳng hạn, tôi tự tin sẽ đạt điểm cao trong một kỳ thi, vì điều đó sẽ cho mẹ tôi niềm vui.

Ra đi không có nghĩa là "rũ áo"

* Từ những nguyên nhân nào khiến chị cho ra đời cuốn sách, tập hợp những ký sự ghi lại những chuyến đi khắp châu Âu của mình?

- Đó như là một kỷ niệm của thời đi học, như là cảm xúc của một người trẻ khi quan sát những quốc gia, những nơi mình đặt chân đến. Tôi là người có đời sống tinh thần khá phong phú, tôi thấy được cái đẹp mà những người làm kinh doanh khác thấy bình thường. Như bữa trưa ngủ dậy, quang cảnh sau cơn mưa trở nên khác lạ, tôi có thể ngồi viết về những điều đó.

Nhờ tính hài hước mà tôi không bị khó khăn làm cho căng thẳng, biết tìm niềm vui ngay trong những gì gian khổ nhất. Trước đây, tôi lấy tựa cho sách là Những mùa xứ lạ, sau đó đổi thành Ngón tay mình còn thơm mùi oải hương. Oải hương là loài hoa rất châu Âu, có mùi thơm lưu luyến, một cái gì đó như còn vương vấn mãi.

Câu chuyện xuất phát từ Zurich, thành phố cuối cùng trong chuyến vòng quanh châu Âu của tôi. Hôm đó ra khu phố cổ, thấy người ta bán hoa oải hương tươi được cắm trong những chiếc xô nhôm. Tôi kê mũi vào ngửi nhưng chẳng thấy mùi hương, bác bán hoa bảo tôi chà cánh hoa lên ngón tay, mùi hương sẽ xuất hiện.

Khi lên tàu, đi một khoảng cách rất xa Zurich, tôi thấy cảnh vật xung quanh quen quen, rồi như một phản xạ, tôi đưa ngón tay lên ngửi, thì mùi hương của loài hoa ấy vẫn còn.

* Chị viết văn rất dạt dào tình cảm, còn ngoài cuộc sống, chị có thể hiện rõ cảm xúc của mình?

- Tôi rất thích câu danh ngôn của Italia, nhưng được người Anh sử dụng phổ biến, "La dolce vita", hàm ý mình làm điều gì đó mà mình cảm thấy vui và hạnh phúc. Còn ngược lại, có người điều hành tập đoàn lớn nhưng trong lòng lúc nào cũng không thấy vui, đó không phải là "La dolce vita".

Có những điều bình thường khiến tôi cảm thấy hạnh phúc như viết một bức thư tay rồi gửi cho bạn bè qua đường bưu điện... Tôi là người lãng mạn vì đã trải qua một thời gian dài học văn nhưng "tố chất" kinh doanh vẫn nổi trội hơn. Tất cả những vui buồn, giận dữ... tôi đều biểu lộ ra bên ngoài nhưng sự lo lắng thì không. Lo lắng chỉ có mình tôi biết hoặc một số người thân thuộc nhất.

* Trước khi du học, chị nói lúc trở về sẽ thành lập công ty riêng. Thế nhưng, vì lý do gì kế hoạch này bị đổ vỡ?

- Lúc còn học ở Anh, tôi đã có công việc ổn định nhưng vẫn quyết định về nước mở công ty. Ban đầu tôi rất "hăng", tuy nhiên, về mới thấy thời điểm chưa chín muồi. Sắp tới, tôi sẽ thôi việc và nghỉ ngơi một thời gian, như là cách dừng lại để nhìn lại mình.

Ở Anh có những shop từ thiện bán những món hàng do người khác mang tới tặng, lấy tiền giúp đỡ người khó khăn. Tôi muốn làm một cái gì đó giống như thế ở VN nhưng chưa có vốn. Và tôi đã quyết định quay trở lại Anh làm việc, gom góp vốn để thực hiện kế hoạch đó của mình.

* Nhiều người trở về, chị lại ra đi. Nếu chị yêu đất nước này thì không khó để bỏ qua những chuyện khó chịu thường gặp trong đời sống?

- Ra đi không có nghĩa là "rũ áo" mà đi. Trong chừng mực nào đó, làm việc ở nước ngoài tôi vẫn có thể đóng góp cho đất nước, nhất là làm việc trong lĩnh vực kinh tế. Như đã nói, đi Anh cũng là cách để tôi thể hiện kế hoạch mở chuỗi cửa hàng từ thiện. Đi nước ngoài không phải là từ bỏ đất nước. Đóng góp cho đất nước không nhất thiết là phải ở đất nước đó.

* Chị đã viết nhiều bài báo "quảng bá" các nước châu Âu, còn VN, tại sao chị không viết để bạn bè thế giới biết?

- Đó là câu hỏi đã từng đặt ra cho chính mình. Tôi dự định sẽ có 3 tháng đi du lịch khắp VN và sẽ viết báo bằng tiếng Anh. Bài đầu tiên tôi sẽ viết là bài giới thiệu về tính cộng đồng ở Sài Gòn, như quán ăn Hương Lài - nơi các đầu bếp là trẻ em lang thang đường phố, quán Hoa Anh Đào của các em bị bệnh down hay địa điểm massage của Hội người mù TP.HCM...

* Chị thấy mình và các bạn trẻ thuộc thế hệ 8X của VN có gì khác nhau?

- Tôi khác đa số các bạn trẻ VN ngày nay ở chỗ không tự hài lòng với bản thân mình. Nhiều bạn trẻ ngày nay có chồng, có vợ, có công việc là bằng lòng. Có thể họ có khả năng nhiều hơn, đạt được mục đích xa hơn nhưng họ lại không muốn làm hoặc không muốn nghĩ đến.

Tôi không thích được gọi là thế hệ 8X hay thế hệ @. Nó có gì đó gây ảo tưởng cho những người được gọi như vậy, dễ khiến họ nghĩ mình có ưu thế hơn, có thế mạnh hơn nhưng thực ra là chưa chắc. Tôi rất nể những người đi trước, họ không có điều kiện làm những gì mà bây giờ thế hệ chúng tôi làm được.
__________

- Phim yêu thích nhất: Forrest Gump.
- Truyện yêu thích nhất: Những người khốn khổ.
- Bài hát yêu thích nhất: Nhạc của Trịnh Công Sơn (bài hát yêu thích thay đổi ở từng thời điểm).
- Món ăn yêu thích nhất: Tất cả những món mẹ nấu.
- Điểm du lịch yêu thích nhất: Miền quê nước Áo mùa Đông.
- Ghét nhất: Phim Hàn Quốc và xe buýt Sài Gòn.

[Theo Thể thao và văn hóa]

Nào cùng đi “gap year” tình nguyện

TT - Trên thế giới rất thịnh hành chương trình “gap year”: các bạn trẻ sau khi tốt nghiệp những chương trình tương đương trung học ở VN thường không vào đại học ngay mà dành một năm liền đi du lịch balô, đi làm thêm kiếm tiền để trau dồi thêm hiểu biết về xã hội và thế giới.


Năm 2005, ở Anh có hơn 50.000 bạn trẻ vào độ tuổi 18, 19 đi “gap year”. Pauline đến từ London, dành một phần “gap year” của mình dạy tiếng Anh ở Costa Rica trước khi về nước theo học chương trình dược tại Đại học Bath.

Cô chuẩn bị cho chuyến đi từ trước đó một năm, làm việc toàn thời gian trong nước trong vòng sáu tháng dành dụm tiền theo học một lớp đào tạo dạy tiếng Anh và mua vé máy bay sang Nam Mỹ. Số tiền đó cũng đủ cho cô học thêm lớp căn bản tiếng Tây Ban Nha, ngôn ngữ chính ở Costa Rica, để dễ dàng hòa hợp với người địa phương hơn.

Lucy, 19 tuổi, từ Windsor, đi Honduras làm việc cho một tờ báo tiếng Anh tại đây. “Chỉ sau tháng đầu tiên, biên tập tờ báo rời tòa soạn, còn mỗi mình tôi với một bạn phóng viên trẻ người địa phương cũng chỉ mới 18 tuổi phải cáng đáng tất cả dù không có chút kinh nghiệm nào. Công việc rất đa dạng: từ viết bài về các khách sạn cho đến phỏng vấn những băng nhóm gangster. Tôi học được mọi thứ: viết bài, gặp gỡ nhiều người thú vị, nhìn thấy sự vật từ một góc nhìn khác...

Cách nhìn thế giới của tôi cũng thay đổi rất nhiều. Tôi tự đặt cho mình kế hoạch làm việc rất đàng hoàng. Tôi cũng được tiếp xúc với rất nhiều người dân địa phương. Về định hướng nghề nghiệp, tôi hi vọng những kinh nghiệm này sẽ giúp ích tôi nhiều trong tương lai khi tôi chọn nghề làm báo. Chương trình ở đây không chỉ là một năm du lịch “gap year” bình thường mà đã thay đổi đời tôi. Nghe có vẻ hơi sáo nhưng thật đấy!”.

Theo tờ The Observer, mục đích lớn nhất của chính sách này vẫn là giúp làm thấm nhuần ý nghĩ làm tình nguyện cho cộng đồng không chỉ trong “gap year” mà cho cả cuộc đời.

Hội chợ phù hoa

TTCN - Bài viết này không nhằm mục đích bàn đến tiểu thuyết nổi tiếng Hội chợ phù hoa (Vanity fair) của William Makepeace Thackeray, chỉ mượn tựa để nêu lên một vấn đề đáng suy nghĩ trong giới trẻ Việt Nam hôm nay: sở thích tiêu xài để chứng tỏ mình “bằng chị bằng em”.

Cách đây vài tuần, anh chàng giữ xe trong một quán cà phê nọ ở Sài Gòn vừa dắt xe cho tôi vừa hỏi: “Chừng nào chị về “bển” lại?”. Ngạc nhiên, tôi hỏi: “Bển nào? Người Việt mà”, anh chàng khăng khăng: “Chị ơi, chị là Việt kiều em cũng không lấy tiền thêm đâu, giấu làm gì! Người Việt bây giờ ai mà đi chiếc Cub 81 như chị” (?).

Kể chuyện cho mấy đứa bạn cũ, tụi nó cười ngặt nghẽo: “Thì đúng rồi, thời buổi này mấy ông chạy xe ôm còn đi xe xịn hơn”.

Quả thật, mới xa nhà có mười mấy tháng (chứ không phải mười mấy năm đâu nhé) mà tôi thấy mình quê mùa hết sức. Ngoài đường phố Sài Gòn bây giờ chạy toàn xe tay ga @, Dylan, Spacy, hay chí ít cũng Attila. Vậy là tôi trở thành Việt kiều trong mắt anh chàng nọ - và có lẽ của nhiều người khác không biết chừng - nhờ đi chiếc Honda cũ kỹ.

Có điều chiếc xe “bôi bác” như nguyên văn lời đám bạn tôi mô tả này rất có ích trong những quãng đường ngập nước, ngay cả khi những chiếc xe máy đắt tiền chủ xe phải khổ sở xuống dắt bộ. Cô bạn thân lương mỗi tháng chỉ 1,5 triệu đồng, mỗi lần gặp là than thở những khoản đám cưới, sinh nhật... ngốn hết số tiền còm cõi, nhưng vẫn tậu cho mình một chiếc xe tay ga xịn đàng hoàng. “Rồi xe hư tiền đâu mà sửa?”.

Cô nàng cười: “Thì tới lúc đó tính, chứ bây giờ ai cũng đi xe này, mình đi mấy chiếc cũ quê thấy mồ! Ở Sài Gòn còn đỡ, ra Hà Nội mà coi. Xe Dream, Wave đã lạc hậu sáu, bảy năm nay rồi đó”.

Tôi có đọc một bài về tình hình xe máy ở VN, những con số đáng giật mình. Bộ Công nghiệp đã dự đoán đến năm 2010 số lượng xe máy được sử dụng ở VN sẽ lên đến 16,6 triệu chiếc. Việc người người đua nhau mua xe “xịn” làm tôi nghĩ ngay đến tâm lý “sức ép từ những người đồng trang lứa” (tạm dịch từ tiếng Anh: peer pressure), khi ta tự nhiên cảm thấy phải làm một điều gì đó vì xung quanh ta ai cũng làm, hay phải sở hữu một món đồ cho bằng được vì món đồ ấy xung quanh ta ai cũng có.

Đánh vào tâm lý này, các nhà sản xuất tha hồ hốt bạc ở VN vì nói theo ngôn ngữ bình dân, “người Việt nghèo mà ham xài sang”. Có lần tôi sang Thụy Sĩ, thấy ngoài đường chạy xe đời cũ của Toyota hay Ford, có cả xe Hàn Quốc nữa, mới bảo anh bạn người địa phương: “Cứ tưởng dân Thụy Sĩ giàu ai cũng chạy Audi với BMW” thì được biết: “Có xe gì chạy xe nấy chớ, miễn là còn tốt, không hao xăng, không chết máy thì thôi”.

Mới đây tình cờ đọc cuốn Mười vạn câu hỏi vì sao có đề cập đến sức ép tâm lý này (mà sách gọi là “hiệu ứng theo đàn”), tôi thấy câu trả lời khép lại với: “Nói chung, người có trí thông minh càng cao, tinh thần càng vững và quan điểm riêng càng mạnh, càng khó hành động mù quáng theo đàn”.

Mà phải đâu giới trẻ VN mình không thông minh? Những giải thưởng quốc tế về giáo dục cũng như việc sinh viên ta ở nước ngoài lúc nào cũng học tập xuất sắc hơn người chứng tỏ trí thông minh chúng ta có thừa. Vậy phải chăng tinh thần giới trẻ chúng ta không vững và quan điểm riêng không mạnh, nên nếu hình thức bề ngoài không “sang trọng”, đắt tiền bằng người khác lại cảm thấy bất an?

Tuần trước, tôi đang đi dạo quanh Diamond Plaza tìm mua một ít đồ dùng (mỏi cả chân cuối cùng cũng chỉ mua được... một cái gối vì đồ trong này mắc quá) thì có tin nhắn trong điện thoại cầm tay. Sau khi tôi đọc xong tin nhắn và gửi trả lời, định cất máy vào túi, có một đôi bạn trẻ khoảng chừng 19, 20 tuổi bước lại hỏi: “Chị mua cái Motorola này ở nước ngoài phải không chị?”.

Đúng là chiếc điện thoại này khá hiện đại, tôi được tặng và đã dùng hơn một năm ở Anh, nay đem về VN dùng luôn, nhưng bề ngoài rất bình thường không có vẻ gì “lộng lẫy” như trong những quảng cáo điện thoại di động nhan nhản trên các phương tiện thông tin ở đây hết. Tôi gật đầu xác nhận nhưng vẫn không giấu vẻ ngạc nhiên: “Bộ hai đứa em bán cửa hàng điện thoại hay sao mà rành quá vậy?”.

Cô gái nọ liếc anh bạn trai đi cùng: “Thấy chưa?” rồi trả lời tôi: “Thì mua xài, rồi đổi điện thoại mới riết rành luôn. Cái điện thoại của chị ở VN không có đâu”. Khi tôi hỏi còn trẻ lấy tiền đâu đổi điện thoại mới hoài thì anh chàng nhún vai: “Ông già bà già cho chớ đâu”.

Báo Tuổi Trẻ cho biết theo thống kê của Công ty nghiên cứu thị trường GFK Asia Pte, trong sáu tháng đầu năm 2005, 1,6 triệu chiếc điện thoại mới đã được bán hết trên thị trường VN, gấp đôi dự đoán ban đầu, và con số này còn có thể cao hơn nữa vào sáu tháng cuối năm nay. Quả là một mảnh đất màu mỡ cho các đại gia trong ngành sản xuất điện thoại di động.

Khi ngồi dự một đám cưới, điện thoại anh bạn từ thời đại học ngồi cùng bàn tôi réo inh ỏi. Anh đang nghe chiếc này thì từ trong túi một chiếc điện thoại nữa réo lên, lại phải lập cập xin lỗi người ở đầu dây bên kia để ngừng nói chuyện. Anh xong hai câu chuyện ở hai máy, tôi tính hỏi “Sao phải làm khổ mình vậy trời!” nhưng thôi. Mà đây không phải trường hợp hiếm hoi, rất nhiều người bạn của tôi có hai điện thoại cùng lúc, toàn loại không mới nhất cũng mới nhì trên thị trường.

Mà cơ khổ, sở hữu nhiều điện thoại nên có lúc nào được yên đâu. Các nghiên cứu trên thế giới đã cho thấy những tác hại của điện thoại di động đến não bộ và cơ thể nếu dùng trong thời gian dài, và còn cảnh báo đến việc dùng điện thoại di động có ảnh hưởng xấu đối với sức khỏe trẻ em. Nhưng dường như người tiêu dùng VN, đặc biệt là giới trẻ, vẫn bỏ ngoài tai.

Chuyện “hội chợ phù hoa” của VN không chỉ dừng lại ở đó. Tôi theo bà chị ruột đang là giám đốc marketing và PR cho một khách sạn năm sao ở Sài Gòn đến khu Parkson của Saigontourist, mà theo lời bà chị, “dẫn em đi cho biết chứ mỗi lần tới đây chị không mua được gì hết á!”.

Quả thật những nhãn hiệu như Dolce & Gabbana hay Versace, ngay cả người nước ngoài cũng phải dân thật giàu mới mua nổi, lại được bày bán trong này và vẫn có khách hàng. Lúc chúng tôi còn đứng ngoài cửa, một chiếc Mercedes Kompressor bóng lộn dừng lại cho một cô nàng trẻ măng đỏng đảnh bước xuống đi vào. Bà chị tôi bảo: “Mấy con nhỏ đang trong thời kỳ cố gắng “hôi của” từ mấy ông bồ đó mà!”.

Chuyện này làm tôi suy nghĩ mãi. Tôi nhớ thời ở Anh, anh bạn thân học cao học cùng trường chở tôi về nhà chơi. Ngang qua một ngôi nhà nọ cách nhà anh khoảng 1km, anh chỉ: “Hồi học cấp II, tôi đi giữ em cho nhà này nè”.

Ba mẹ anh khá sung túc và ở một khu rất giàu có gần London, chỉ riêng ngôi nhà đã được định giá với số tiền bảng Anh tương đương hàng triệu USD. Tôi ngạc nhiên hỏi: “Đi giữ em bao lâu? Rồi anh có làm gì nữa không?”. “Giữ em khoảng một năm. Hồi nhỏ hơn có đi giao báo, rồi lúc học đại học nghỉ hè đi làm thu ngân siêu thị nữa”.

Giọng anh rất thản nhiên, không tự hào cũng không xấu hổ, như thể đó là một điều rất bình thường. Mà quả đó là một điều rất bình thường, chỉ có điều khi nghĩ về những cô nàng trẻ đẹp trong thời kỳ đi “hôi của”, hay những bạn trẻ thỏa sức lấy tiền cha mẹ đổi điện thoại di động và mua xe đời mới ở VN, tôi lại thấy nao nao trong lòng.

SVHS Anh với môi trường

TT - Trong một bài nói chuyện, một giáo sư đại học đốc thúc SV Anh tận dụng cơ hội của những sự kiện quan trọng diễn ra ở Vương quốc Anh năm 2005 như Hội nghị thượng đỉnh G8; bầu cử quốc hội mới... để lên tiếng với các chính khách về những vấn đề về môi trường như trái đất đang nóng dần lên (global warming).
Thoạt nghe, bài phát biểu nọ có vẻ quá lo xa bởi những bạn trẻ Anh, từ khi đi nhà trẻ, đã được giáo dục rất kỹ mình không chỉ là một công dân Anh mà còn là một công dân thế giới. Khi vào đại học, họ đã ý thức những gì diễn ra ở những quốc gia khác cũng ảnh hưởng đến nước mình và được trang bị các kiến thức sống thân thiện với môi trường (environmentally friendly).

Bạn trẻ Anh đã được học cách xử lý giấy vụn, kim loại... từ bé - Ảnh tư liệu

Tôi ấn tượng nhất hệ thống tái chế (recycling) ở đây. Những SV ở chung nhà với tôi mỗi lần dùng xong chai lọ (nước ngọt, sữa, đồ hộp...) hay bìa cactông của thức ăn đông lạnh... đều rửa sạch sẽ, để ráo và cho vào thùng recycling trước nhà chờ xe đến chở đi. Alastair, SV khoa cao học giáo dục Đại học Southampton, bảo: “Thói quen rồi, nhiều khi không để ý là mình đang recycling nữa kia”.

Từ năm 1994, hệ thống trường sinh thái (eco-school) ở Anh được thành lập nhằm mục đích giáo dục học sinh ý thức bảo vệ thế giới thông qua việc trồng và chăm sóc vườn trường, sử dụng điện nước hiệu quả và đưa những vấn đề về môi trường vào nhiều môn học.

Chẳng hạn, giờ học văn ở một lớp cấp I nọ, học sinh làm thơ về những chủ đề cây xanh, nước, rau quả; giờ toán được đưa bài toán phân loại rác thành từng loại khác nhau: pha lê, kim loại, giấy... Đến nay đã có hơn 5.000 trường học ở Anh tham gia hệ thống trường sinh thái này.

Dưới đây là một vài kinh nghiệm có lẽ phù hợp ở VN mình mà tôi tự tổng hợp được khi sống ở đây:

• Để dành chai lọ, giấy, báo... cho người mua ve chai.
• Mang túi lớn khi đi mua sắm (không sử dụng túi nhựa của cửa hàng).
• Thay vì tắm bồn thường xuyên, nên tắm vòi sen để tiết kiệm nước.
• Với những quãng đường ngắn, hạn chế sử dụng xe máy mà đi bộ hoặc xe đạp.
• Tắt điện, quạt máy... khi ra khỏi phòng. TV, đầu DVD... phải được tắt hẳn, vì nếu để chế độ stand-by vẫn có thể tốn không ít điện so với lúc mở.
• Nhắc nhở nhẹ nhàng khi thấy ai vứt rác lung tung.
• Hạn chế du lịch bằng máy bay vì lượng carbon dioxide do máy bay thải ra rất lớn.

(Southampton, Anh)

Xã hội 2.000 Watt

TTCN - Từ 8 đến 28-7 tôi bay sang Thụy Sĩ để tham gia khóa đào tạo “Gặp gỡ thanh niên về phát triển bền vững”. Khóa học được tổ chức dưới chủ đề “Cuộc sống cho 10 tỉ người”.

Giáng Uyên (thứ ba từ phải sang) và các bạn cùng khóa học

Một trong những hoạt động được 37 học viên, phần lớn là sinh viên cao học các khoa kỹ thuật, công nghệ và môi trường, hưởng ứng nhiệt tình nhất là buổi chinh phục dãy núi Alps của Thụy Sĩ. Dọc đường đi, bên những phiến đá mấp mô, hoa đủ màu sắc đua nhau nở mặc thời tiết buốt giá. Thỉnh thoảng bắt gặp những vũng tuyết trắng xóa trên triền núi ngay giữa mùa hè, cả đám lại ùa tới vốc tuyết ném nhau.

Không khí trên núi trong như pha lê, ngọt như giọt sương đọng trên bông hoa dại nở vàng bên dòng suối chảy xiết qua những viên đá cuội trắng muốt. Tôi hít căng lồng ngực không khí sớm mai, kéo tay cô bạn đi cùng: “Nghĩ gì vậy?”. “À, đang nghĩ làm thế nào để thành phố mình cũng được trong lành như thế này, không còn ô nhiễm, khói bụi, ồn ào nữa”. Cả đám nhao nhao: “Sao giống mình quá vậy?”.

Trên đường đi, chúng tôi ghé thăm nơi làm phó mát từ sữa bò và sữa dê theo cách cổ truyền vùng Glarus. Một đất nước phát triển như Thụy Sĩ, với những nhãn hiệu sôcôla và phó mát sản xuất hàng loạt nổi tiếng thế giới, vẫn còn giữ cách sản xuất thủ công như vậy. Thầy Roger giải thích: “Đây cũng là một khía cạnh nhỏ của phát triển bền vững, giữ lại cho các thế hệ sau những tinh hoa truyền thống”.

Ở túp lều cheo leo trên đỉnh núi, chúng tôi được uống nước lấy từ những mạch nước ngầm tinh khiết trên đỉnh Alps và được chia nhóm để phân tích hoạt động của ba công ty lớn trên thế giới: Nestle, P&G và Sony. Bài giảng về kinh tế và môi trường sau đó của thầy xem ra dễ hiểu hơn lúc nào hết, ngay cả đối với những bạn sinh viên không học ngành kinh tế.

Một trong những bài học đáng nhớ nhất đối với chúng tôi là “Xã hội 2.000 Watt”, do hai giáo sư Viện Kỹ thuật Massachusetts (MIT) giảng dạy. Ở thời điểm hiện tại, năng lượng tiêu thụ bình quân toàn cầu là 2.000 Watt mỗi đầu người, nhưng việc tiêu thụ này lại thay đổi từ mức chỉ 290 Watt ở Etiopia đến mức 10.000 Watt ở Mỹ. Vậy làm sao để tạo nên một xã hội 2.000 Watt trên khắp thế giới nhưng không phải từ bỏ những tiện nghi của lối sống phương Tây là một vấn đề khả thi về mặt kỹ thuật nhưng hết sức nan giải khi áp dụng.

Thầy cũng đưa ra phương pháp tính mức tiêu thụ năng lượng của mỗi người, được chia làm năm phần chính: dùng trong hộ gia đình, phương tiện vận chuyển, dinh dưỡng, tiêu thụ cá nhân, tiêu thụ công cộng. Tôi vốn tự cho mình ít tiêu thụ năng lượng nên tá hỏa khi tổng cộng mức tiêu thụ của tôi lên đến gần 10.000 Watt, nằm trong mức cao nhất thế giới, trong khi bình quân châu Âu chỉ gần 5.000. Thấy tôi ngồi thừ ra trước máy tính, Daniel - anh bạn người Áo, sinh viên ngành khoa học môi trường - cầm tờ giấy của tôi lên: “À, tại bạn đi máy bay nhiều quá thôi! Ôi trời, mỗi năm bay gần trăm tiếng đồng hồ, riêng khoản này đã chiếm gần 6.500 Watt rồi còn đâu”.

Trong khi cả lớp vẫn còn bần thần với kết quả tiêu thụ năng lượng của mình, cô Michelle lên giới thiệu về Tổ chức Khí hậu của tôi (My climate), được thành lập với nỗ lực ngăn ngừa thay đổi khí hậu - một trong những vấn đề nan giải nhất của thế giới. My climate giúp tiết kiệm năng lượng và giảm lượng CO2 gây nên hiệu ứng nhà kính bằng cách xây dựng hàng trăm thiết bị làm nóng nước từ năng lượng mặt trời.

Quĩ hỗ trợ dự án này được gây dựng từ những cá nhân, tổ chức và công ty tình nguyện nộp số tiền tương đương với mỗi quãng đường bay để bù đắp cho lượng CO2 thải ra. (Ví dụ, Liên minh Phát triển bền vững toàn cầu đã tình nguyện góp cho My climate 127 USD cho chuyến bay khứ hồi TP.HCM - Zurich của tôi).

Trong khuôn khổ chương trình, chúng tôi được mời xem bộ phim Hollywood Ngày mốt, nói về thảm họa tàn khốc do thiên nhiên gây ra. Hình ảnh những người dân Tokyo hoảng loạn chạy tránh và chết dưới những viên mưa đá to đùng, hay người dân New York bị đóng băng ngay lập tức với nỗi kinh hoàng vẫn còn trên mặt... làm tôi sợ cứng người. Nhưng có lẽ đắt nhất vẫn là chi tiết nhà khoa học trả lời điện thoại với khuôn mặt thất thần: “Tôi biết điều này sẽ xảy ra nhưng không ngờ nhanh đến vậy”.

Hôm sau, tại buổi picnic bên bờ sông Linthal, chúng tôi cùng ngồi bàn luận về bộ phim này. Thầy tôi nói: “Có ai ngờ năm 2003 băng lại tan trên đỉnh Alps của Thụy Sĩ với mức kỷ lục 150m do thay đổi khí hậu? Chúng ta đang sống trong một thế giới mà tất cả mọi thứ đều có thể. Vậy nên trong tương lai các em phải là những người quyết định việc gì xảy ra và việc gì không được xảy ra”.

Nhưng có lẽ gây ấn tượng mạnh nhất trong tôi vẫn là hình ảnh “ăn trái xanh” của thầy Ludwig trong một buổi học. “Ở một ngôi làng nọ trên nước Mozambique, tất cả cư dân đều được sở hữu bất cứ loại trái cây nào họ hái được. Ban đầu mọi việc đều suôn sẻ và tất cả đều cảm thấy hạnh phúc. Nhưng dần về sau, tất cả mọi người đều ăn trái còn xanh vì sợ đợi đến lúc chín người khác giành hái mất.

Cứ như vậy, trái cây họ hái và ăn ngày một non dần…”. Vài phút trước đó, chúng tôi còn chia làm sáu nhóm “ẩu đả” nhau không thương tiếc trong trò chơi “Cá và ngân hàng” do thầy Jens hướng dẫn, trong đó mỗi nhóm - tượng trưng cho một tập đoàn đánh cá - đều tìm cách mua thật nhiều thuyền và đánh bắt cả gần bờ lẫn thật xa bờ để thu được nhiều lợi nhuận.

Gần như không nhóm nào nghĩ đến nhóm khác, cũng như đến khả năng chịu đựng của đại dương. Nhưng càng ngày lượng cá đánh bắt được càng ít dần đi và gần như bằng 0. Kết luận câu chuyện và cuộc chơi, thầy nói: “Những nhà lãnh đạo tương lai, thông minh, đầy nhiệt tâm và có cái nhìn sâu rộng”.

Dự án gấu bông

TT - Tại hội nghị về giáo dục và công nghệ thông tin lần 10 của iEARN (mạng lưới quốc tế về giáo dục và nguồn lực) vừa diễn ra tại Nhật Bản (20 đến 25-7-2003), “Dự án gấu bông” là chủ đề được nhắc đến nhiều nhất trong các bài diễn văn và trong cả lúc nhấm nháp trà, bánh ngọt vào giờ nghỉ giải lao.

Năm 1996, cô Muriel Wells - giáo viên cấp I ở Melbourne, Úc, đồng thời là thành viên của iEARN - đã sáng lập dự án này nhằm khuyến khích học sinh khắp thế giới làm bạn với nhau.

Cô gấu tên Mật Ong và các bạn

Trong dự án, một chú gấu bông sẽ “đến thăm” lớp học ở một nước khác. Các em học sinh sẽ thay phiên nhau mang gấu về nhà, sau đó thay mặt chú gấu viết nhật ký về chuyến “phiêu lưu” của chú, những nơi chú được đến, những gì chú làm trong thời gian chú đến thăm mình.

Nhật ký sẽ được email đến lớp học cũ của chú mỗi ngày để các bạn trong lớp biết được những gì chú đang làm và hiểu thêm về văn hóa, sinh hoạt nơi chú đến. Chú gấu bông có thể được thay thế bằng những loại thú nhồi bông khác, chẳng hạn như thỏ bông, đại bàng bông, kangaroo bông, có những chú còn được mặc trang phục truyền thống nước mình.

Chú Kaola, đến từ Úc, khi đến thăm Trường tiểu học Spokane ở Mỹ một học kỳ đã viết thư về cho các bạn: “Bây giờ tớ mới biết ở Mỹ có lễ Tạ ơn. Hôm nay tớ được ăn gà tây quay, bánh bí phết kem và uống sữa ca cao. Cô Sutherlands kể rằng có 130 người hành hương đã đi từ Anh đến Mỹ trên một con thuyền tên là Hoa Tháng Năm. Khi đến Mỹ, họ được người da đỏ giúp đỡ xây nhà, dạy cách trồng bắp và săn nai. Lễ Tạ ơn ra đời nhằm bày tỏ lòng biết ơn đối với những thổ dân da đỏ này. Mẹ của Austin, bạn mà tớ đang ở cùng nhà hôm nay, bảo người Mỹ mừng lễ Tạ ơn để biết ơn gia đình, bạn bè, thức ăn và trường học”.

Dự án gấu bông ban đầu chỉ dự định dành cho học sinh tiểu học, nhưng sau đó đã thu hút học sinh từ lớp 1 - 9 trên khắp thế giới. Cho tới thời điểm này đã có hàng ngàn trường học tham gia dự án tại Argentina, Canada, Anh, Iran, Đức, Nga, Mỹ, Đan Mạch, Đài Loan, Nam Phi, Úc, New Zealand...

Qua những câu chuyện gấu bông email về, các em học sinh hiểu thêm về các bạn cùng độ tuổi ở các nơi trên thế giới. Ở những nước không nói tiếng Anh, đây cũng là cơ hội tốt để các em luyện thêm ngoại ngữ khi thay gấu bông viết email và đọc email gấu bông gửi về.

Hiện nay Tổ chức iEARN vẫn chưa có mặt tại VN (iEARN Việt Nam sẽ được thành lập trong tương lai gần), do vậy dự án này chưa được biết đến ở nước ta.

Tuy nhiên, ngay từ bây giờ các lớp học ở VN vẫn có thể tham gia bằng cách đăng ký tại trang web http://www.iearn.org.au/tbear/(chỉ giáo viên mới được đăng ký). Sau khi điền tên trường, lớp, địa chỉ trường, địa chỉ email, lớp học của bạn sẽ được lưu vào danh sách của dự án.

Tuy nhiên, bạn không thể tự mình liên lạc ngay từ đầu với lớp học bạn muốn trao đổi gấu bông, mà cô Muriel Wells - điều phối viên dự án - sẽ thu xếp cho bạn bước đầu.

Thông thường việc lựa chọn dựa trên độ tuổi và châu lục, ví dụ các học sinh lớp 7 ở VN sẽ được sắp xếp với học sinh lớp 7 ở một nước không phải châu Á, chẳng hạn như Ý hoặc Canada, để tăng thêm sự đa dạng văn hóa.

NGÔ THỊ GIÁNG UYÊN

(nhân viên Tập đoàn Unilever VN, đại biểu của Diễn đàn giáo dục và công nghệ thông tin của thế giới năm 2003, diễn ra tại Nhật)